Տավուշի զարգացման ուղին. ինչպես Ագրոկենտրոնը վերափոխեց գյուղատնտեսությունը Բերդ համայնքում

Սերունդներ շարունակ այստեղ գյուղատնտեսական աշխատանքների բնականոն ընթացքը մնացել է անփոփոխ, ձևավորվելով կուտակված փորձի, ավանդական գիտելիքների և քրտնաջան աշխատանքի հիման վրա։

Այս ռիթմն իր էությամբ մնացել է անփոփոխ, սակայն այսօր ավանդույթների հետ մեկտեղ արմատավորվում են նաև նորարարական մոտեցումները։

Փոփոխությունների առանցքում «Տավուշ» հիմնադրամի կողմից հիմնադրված Ագրոկենտրոնն է։ Տեղական նախաձեռնությունից այն վերածվել է գյուղատնտեսության զարգացման կարևորագույն հենասյան, որը ֆերմերներին հնարավորություն է ընձեռել ձեռք բերել արդիական գիտելիքներ, կիրառել ժամանակակից գյուղատնտեսական գործելակերպեր, ինչպես նաև զարգացման նոր հնարավորություններից։

Իրական կարիքներից բխող լուծումներ

2023 թվականին «Տավուշ» հիմնադրամը Բերդ համայնքում հիմնադրեց Ագրոկենտրոնը՝ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (ՊԳԿ) աջակցությամբ, Եվրոպական միության կողմից ֆինանսավորվող «Տեղական դերակատարների հզորացում հանուն զարգացման (LEAD) Լոռու և Տավուշի մարզերում» ծրագրի շրջանակներում, որն իրականացվում է ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի (ՄԱԶԾ) հետ համատեղ։

Ագրոկենտրոնը չի ստեղծվել որպես նախապես մշակված կամ արդեն իսկ պատրաստի լուծում։ Այն ձևավորվել է տեղացի գյուղատնտեսների և համայնքների առջև ծառացած մարտահրավերների ու կարիքների խորքային ուսումնասիրման արդյունքում։ Դրա նպատակը ոչ միայն ժամանակակից գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների և գործելակերպերի ներդրումն էր, այլ նաև գյուղատնտեսության դերի վերաիմաստավորումը՝ այն ավելի արդյունավետ դարձնելու հատկապես այն մարդկանց համար, որոնց կենսապահովումը կախված է այս ոլորտից:

«Մենք չենք սկսել տեխնոլոգիաներից»,– նշում է «Տավուշ» բարեգործական հիմնադրամի և Ագրոկենտրոնի գործադիր տնօրեն Լուսիկ Աղաբաբյանը։ «Մենք սկսել ենք համայնքի կարիքները ավելի լավ հասկանալուց՝ նրա մարտահրավերները, ներուժը և առկա ռեսուրսները գնահատելուց»։

Մարդակենտրոն այս մոտեցումը դարձավ Ագրոկենտրոնի գործունեության հիմնասյունը՝ ապահովելով, որ յուրաքանչյուր նախաձեռնություն ձևավորվի տեղական կարիքների հիման վրա և նպաստի համայնքի սեփական ներուժի բացահայտմանն ու կայուն զարգացմանը։

Բերդ համայնքի գյուղատնտեսների առջև ծառացած մարտահրավերները բազմաշերտ էին և տարիների ընթացքում խորապես արմատավորվել էին։ Հողատարածքների մասնատվածությունը, ոռոգման ոչ արդի համակարգերը, ինչպես նաև աշխատուժի շարունակական պակասը, որը մասամբ պայմանավորված էր աշխատանքի որոնման նպատակով երիտասարդների արտագաղթով, գյուղատնտեսությամբ զբաղվելն ավելի ու ավելի դժվար էին դարձնում։

Նույնիսկ առատ բերքի տարիներին արտադրության աճող ծախսերը զգալիորեն նվազեցնում էին շահութաբերությունը, ինչի հետևանքով բազմաթիվ ընտանիքներ դժվարանում էին իրենց ներդրած ծանր աշխատանքը վերածել կայուն եկամտի։

Ստեղծված լինելով տեղացի ֆերմերների առջև ծառացած մարտահրավերներին անմիջականորեն արձագանքելու համար, Ագրոկենտրոնը նրանց առաջարկեց ավելին, քան պարզապես տեխնիկական աջակցություն, այն ստեղծեց փոփոխությունների իրական հնարավորություն։ Նպաստելով արդյունավետ և նորարարական գյուղատնտեսական գործելակերպերի տարածմանը, ինչպես նաև խրախուսելով գյուղատնտեսության նկատմամբ նոր մոտեցումների կիրառումը՝ Ագրոկենտրոնը հիմք դրեց Բերդ համայնքում առավել դիմակայուն, մրցունակ և ապագային միտված գյուղատնտեսության զարգացմանը։

Միևնույն ժամանակ այն նպաստեց ոչ պակաս կարևոր մի գործընթացի՝ համայնքի ներսում շարունակական ուսումնառության, համագործակցության և նորարարության մշակույթի ձևավորմանը։ Այս մոտեցումը գյուղատնտեսներին հնարավորություն տվեց բացահայտելու զարգացման նոր հեռանկարներ, ամրապնդելու իրենց կարողությունները և առավել մեծ վստահությամբ արձագանքելու ոլորտի փոփոխվող պահանջներին։

Փոփոխությունների հետևում կանգնած մարդիկ

Ագրոկենտրոնի հաջողության հիմքում միայն այն ծառայությունները չեն, որոնք այն մատուցում է, այլև այն մարդիկ, ովքեր կանգնած են այդ աշխատանքի հետևում։ Ուժեղ և մասնագիտական առումով պատրաստված թիմի ձևավորումը նախաձեռնության առաջին և կարևոր մարտահրավերներից մեկն էր։

«Ամենամեծ դժվարությունը որակավորված գյուղատնտես գտնելն էր»,– հիշում է «Տավուշ» բարեգործական հիմնադրամի և Ագրոկենտրոնի գործադիր տնօրեն Լուսիկ Աղաբաբյանը։
Որոնումների արդյունքում թիմին միացավ Տիգրան Դուրյանը։ Այն ժամանակ, երբ բազմաթիվ երիտասարդ մասնագետներ լքում էին գյուղական համայնքները՝ ավելի բազմազան հնարավորություններ որոնելու համար, Տիգրանը կատարեց այլ ընտրություն։ Չնայած Երևանում աշխատանքի գրավիչ առաջարկ ստանալուն՝ նա որոշեց մնալ Բերդում՝ իր գիտելիքներն ու մասնագիտական փորձը ծառայեցնելով այն համայնքին, որտեղ դրանք կարող էին առավել մեծ ազդեցություն ունենալ։

Տեսական գիտելիքները համադրելով տեղական գյուղատնտեսական իրողությունների խորքային իմացության հետ՝ Տիգրանը կարճ ժամանակահատվածում դարձավ տարածաշրջանի ֆերմերների վստահելի խորհրդատուն՝ աջակցելով նրանց առավել արդյունավետ և կայուն գյուղատնտեսական գործելակերպերի ներդրման ճանապարհին։

Ագրոկենտրոնի առաջընթացի հետևում կանգնած է նվիրված և գրագետ մասնագետների թիմ՝ Լուսիկ Աղաբաբյանի գլխավորությամբ, որը մեկ կենտրոնում միավորում է բազմազան հմտությունները, մասնագիտական փորձն ու տարբեր տեսակետներ՝ գյուղատնտեսներին աջակցելու և կազմակերպության առաքելությունն առաջ մղելու համար։

Սոցիալական աշխատողներ Հասմիկ Փալանդուզյանը և Հեղինե Ղարաբաղցյանը ապահովում են, որ Ագրոկենտրոնի ծառայությունները լինեն ներառական, հասանելի և արձագանքեն կանանց ու գյուղատնտեսական տնային տնտեսությամբ զբաղվող ընտանիքների կարիքներին:

Գյուղատնտես Տիգրան Դուրյանը, գործնական փորձը համադրելով տեսական գիտելիքների հետ, աջակցում է գյուղատնտեսներին ժամանակակից և արդյունավետ գյուղատնտեսական գործելակերպերի կիրառման հարցում։

Նաթելլա Թումանյանը նպաստում է Ագրոկենտրոնի և համայնքի միջև արդյունավետ հաղորդակցությանը՝ ապահովելով, որ տեղեկատվությունը լինի հստակ, տրամադրվի ճիշտ ժամանակին, ինչպես նաև, գործնականում կիրառելի։

Միևնույն ժամանակ, Լևոն Նավասարդյանը ընդլայնում է ծառայությունների հասանելիությունը նույնիսկ ամենահեռավոր գյուղական բնակավայրերում՝ ապահովելով, որ ոչ մի ֆերմեր չզրկվի աջակցությունից և չմնա անտեսված:

Միասին թիմը դարձել է ավելին, քան պարզապես ծառայություններ մատուցող կառույց,  այն գործում է որպես կամուրջ՝ կապելով գիտելիքն ու գործնական փորձը, նորարարությունն ու ավանդույթը, ինչպես նաև ինստիտուցիոնալ աջակցությունն ու գյուղատնտեսությամբ զբաղվող մարդկանց առօրյա իրականությունը։

«Մենք հստակ տեսնում ենք վարքագծի և մտածելակերպի փոփոխությունները»,– նշում է Լուսիկ Աղաբաբյանը։ Առավել խոստումնալից արդյունքներից մեկը երիտասարդների ներգրավվածության աճն է։ Միայն 2025 թվականի ընթացքում ավելի քան 500 ուսանող մասնակցել է Ագրոկենտրոնի կողմից կազմակերպված գյուղատնտեսական ցուցադրություններին և ուսուցողական միջոցառումներին՝ անմիջականորեն ծանոթանալով ժամանակակից գյուղատնտեսական գործելակերպերին, նորարարական լուծումներին և ոլորտի զարգացման հնարավորություններին։

Այս նախաձեռնությունները միայն իրազեկվածության բարձրացմանը չեն միտված։ Դրանք նպաստում են երիտասարդների մասնագիտական կողմնորոշմանը և ընդլայնում նրանց պատկերացումները:

Լուսիկ Աղաբաբյանի համոզմամբ՝ վերաբերմունքի փոփոխությունը հիմնարար նշանակություն ունի. «Մենք ցանկանում ենք, որ երիտասարդները գյուղատնտեսությունը այլ կերպ ընկալեն՝ որպես ժամանակակից, կենսունակ և ներդրումների արժանի հեռանկարային ոլորտ»։

Մի տարածաշրջանում, որտեղ արտագաղթը երկար տարիներ ձևավորել է ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական իրողությունները, նման փոփոխությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Այն ձևավորում է զարգացման այլընտրանքային պատկերացում, որտեղ համայնքում մնալու որոշումը պայմանավորված է ոչ թե անհրաժեշտությամբ, այլ հնարավորություններով, վստահությամբ սեփական ապագայի նկատմամբ և գիտակցված ընտրությամբ։

Ագրոկենտրոնի գործունեությունը շարունակում է ընդլայնվել և զարգանալ։ Այն, ինչ սկզբում սահմանափակվում էր ծառայությունների համեմատաբար փոքր շրջանակով, աստիճանաբար ընդլայնվել և վերածվել է գյուղատնտեսական աջակցության համապարփակ համակարգի։ Այսօր այն ներառում է նաև մշակաբույսերի պաշտպանության ծառայություններ և աջակցում է բազմատեսակ նոր մշակաբույսերի ներդրմանը՝ խրախուսելով այնպիսի մշակաբույսերի աճեցումը, ինչպիսիք են լոբին, եգիպտացորենը և ծխախոտը։

Այս հետևողական զարգացումն արտացոլում է ինչպես համայնքի փոփոխվող և աճող կարիքները, այնպես էլ Ագրոկենտրոնի կարողությունը՝ այդ կարիքներին ճկուն արձագանքելու և շարունակաբար հարմարեցնելու իր գործունեությունը տեղական պայմաններին։

Միևնույն ժամանակ, Ագրոկենտրոնը շարունակաբար ներդրումներ է կատարում ժամանակակից սարքավորումների և տեխնիկական միջոցների ձեռքբերման ուղղությամբ, ինչպես նաև ամրապնդում է իր տեխնիկական և կազմակերպական կարողությունները՝ տարածաշրջանի գյուղատնտեսներին առավել արդյունավետ, որակյալ և ժամանակին աջակցություն տրամադրելու նպատակով։