ԱՀԿ-ի նոր նախաձեռնության նպատակն է բարձրացնել առողջապահությանն ուղղված հարկերը և փրկել միլիոնավոր կյանքեր

ՈՎՀ համաճարակում իր առյուծի բաժինն ունի  ծխախոտի, ալկոհոլի և քաղցր ըմպելիքների ակտիվ սպառումը։ ՈՎՀ-ին, այդ թվում սրտանոթային հիվանդություններին, քաղցկեղին և շաքարային դիաբետին բաժին է ընկնում աշխարհում մահացությունների ավելի քան 75%-ը։ Համաձայն վերջերս հրապարակված զեկույցի, առաջիկա 50 տարիների ընթացքում այս ապրանքների գնի 50%-ով միանվագ բարձրացումը կարող է կանխել 50 միլիոն մարդու վաղաժամ մահ։

«Առողջապահական հարկերը եղած ամենաարդյունավետ գործիքներից են», - ասել է ԱՀԿ-ի առողջության պահպանման, հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման հարցերով գլխավոր տնօրենի օգնական դոկտոր Ջերեմի Ֆարարը։ «Դրանք կրճատում են վնասակար արտադրանքի սպառումը և ստեղծում եկամուտ, որը կառավարությունները կարող են վերաուղղել առողջապահության, կրթության և սոցիալական պաշտպանության ոլորտներին։ Ժամանակն է գործել»։

Նախաձեռնությունն ունի հավակնոտ, սակայն միանգամայն իրագործելի նպատակ՝ առաջիկա տասնամյակում հավաքագրել 1 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի հարկեր: 2012-2022 թվականների ընթացքում գրեթե 140 երկիր բարձրացրել է ծխախոտի հարկերը՝ հանգեցնելով իրական գների միջինում ավելի քան 50%-ով աճի, ինչը փաստում է, որ լայնածավալ փոփոխությունները հնարավոր են:

Կոլումբիայից մինչև Հարավային Աֆրիկա, առողջապահական հարկեր ներդրած պետություններն արձանագրում են վերոնշյալ անառողջ ապրանքատեսակների սպառման նվազում և եկամուտների աճ։ Այդուհանդերձ, շատ երկրներ շարունակում են հարկային խթաններ տրամադրել անառողջ արտադրանքի, այդ թվում՝ ծխախոտային արտադրանք արտադրողներին: Բացի այդ, ծխախոտային արդյունաբերության հետ երկարաժամկետ ներդրումային համաձայնագրերը, որոնք կանխում են ծխախոտի հարկերի բարձրացումը, կարող են  խոչընդոտել տվյալ երկրի հանրային առողջապահության նպատակների իրագործմանը: ԱՀԿ-ն հորդորում է պետություններին վերանայել այս գործելակարգը և խուսափել նման արտոնյալ ռեժիմներից՝ ծխախոտային արտադրանքի  արդյունավետ վերահսկողություն իրականացնելու և հանրային առողջությունը պաշտպանելու նպատակով։

«3-ը մինչև 35-ը» նախաձեռնության հաջողության հիմքում ընկած է սերտ համագործակցությունը: Այն միավորում է տարբեր ազդեցիկ միջազգային գործընկերների՝ ԱՀԿ-ի առաջնորդությամբ, որոնք պատրաստակամ են աջակցելու երկրներին վնասակար ապրանքների վրա հարկեր սահմանելու հարցում: Գործընկեր կազմակերպությունները կարող են երկրներին առաջարկել մասնագիտական գիտելիքի, քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդատվության և գործնական փորձի համադրություն: Համատեղ ջանքերով՝ նրանք նպատակ ունեն բարձրացնել հանրության իրազեկվածությունը վնասակար ապրանքների վրա հարկեր սահմանելու առավելությունների մասին և աջակցել հարկային միջոցառումների իրականացմանը ազգային մակարդակում: 

Բազմաթիվ երկրներ հետաքրքրություն են ցուցաբերել ավելի ինքնաբավ, ներքին ռեսուրսներով ֆինանսավորվող առողջապահական համակարգեր ստեղծելու հարցում և այդ մասին խորհրդակցում են ԱՀԿ-ի հետ։

«3-ը մինչև 35-ը» նախաձեռնությունը սահմանում է երկրներին օգնելու հիմնական գործողությունների ոլորտները՝ համատեղելով ապացուցված առողջապահական քաղաքականությունը և վերջինիս իրականացման առաջավոր փորձը։ Դրանք ներառում են ուղղակի աջակցություն երկրում իրականացվող բարեփոխումներին՝ հաշվի առնելով հետևյալ նպատակները.

1. Վնասակար ապրանքների սպառման կրճատում՝ վերջիններիս մատչելիության նվազեցման հաշվին
2. Բյուջեի մուտքերի ավելացում՝ առողջապահության ֆինանսավորման և զարգացման նպատակով
3. Լայն քաղաքական աջակցության ձևավորում պետական կառույցների, քաղաքացիական հասարակության և գիտական շրջանակների միջև

Ծխախոտային արտադրանքի, ալկոհոլի և շաքար պարունակող ըմպելիքների ակցիզային հարկերի ներդնում կամ դրանց բարձրացում՝ այդ ապրանքատեսակների գները բարձրացնելու և դրանց սպառումը նվազեցնելու նպատակով, ինչը թույլ կտա կրճատել ապագա առողջապահական ծախսերը և կանխել վաղաժամ մահերը։ 

Լրացուցիչ ներքին հանրային ռեսուրսների ներգրավում, որը թույլ կտա պետությանը ֆինանսավորել առողջապահական և զարգացման հիմնական ծրագրերը, ներառյալ համընդհանուր առողջապահական ծածկույթի ապահովումը։

Ամրապնդել միջոլորտային միությունները՝ ներգրավելով ֆինանսների և առողջապահության նախարարությունները, օրենսդիր մարմինները, քաղաքացիական հասարակությունը և գիտական համայնքը՝ արդյունավետ քաղաքականություններ մշակելու և իրականացնելու նպատակով։

ԱՀԿ-ն կոչ է անում երկրներին, քաղաքացիական հասարակությանը և զարգացման ոլորտի գործընկերներին աջակցել «3-ը մինչև 35-ը» նախաձեռնությանը և որդեգրել ավելի օպտիմալ և արդարացի հարկման քաղաքականություն, որը կպաշտպանի մարդկանց առողջությունը և կխթանի «Կայուն զարգացման նպատակների» իրագործումը։

ԶԼՄ հարցումների համար դիմել՝

Հռիփսիմե Օհանյանին ohanyanh@who.int 

ԱՀԿ հայաստանյան գրասենյակի հաղորդակցության և գործակցության պատասխանատու